एल निनोमुळे या हिवाळ्यात तुमचा खाण्याचा खर्च का वाढू शकतो

ऑक्टोबरमध्ये भारताची किरकोळ महागाई 6 टक्क्यांच्या वर जाण्याचा अंदाज आहे. ही पातळी भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (आरबीआय) लक्ष्य पट्ट्याची वरची मर्यादा ओलांडणारी आहे, आणि त्याचे मुख्य कारण अन्नपदार्थ आहेत. यामागे आहे एल निनो, प्रशांत महासागर तापण्याची ती घटना जिने यंदा भारतातील हवामान बिघडवले. ती तुमच्या स्वयंपाकघरापर्यंत कशी पोहोचते, ते असे.

एल निनो म्हणजे काय?

एल निनो म्हणजे मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागावरील पाणी ठरावीक काळाने तापणे. यामुळे जगभरातील वारे आणि पावसाचे स्वरूप बदलते. बहुतेक एल निनो वर्षांत भारतातील मान्सून सामान्यपेक्षा कमकुवत राहतो आणि हिवाळा अधिक उबदार व कोरडा असू शकतो.

यंदा भारतावर परिणाम

देशाच्या मोठ्या भागात मान्सून कमकुवत राहिला. महाराष्ट्राने आपल्या 358 पैकी सुमारे 305 तालुके दुष्काळग्रस्त जाहीर केले आहेत; तमिळनाडूतील 15 मोठी धरणे केवळ एक तृतीयांश भरली आहेत, तर गेल्या वर्षी ती 92 टक्के भरली होती. हवामान विभागाला दक्षिण भारतात नोव्हेंबरमधील पाऊस सामान्यपेक्षा बराच कमी राहण्याची अपेक्षा आहे.

यामुळे रब्बीची पेरणी मंदावली आहे, कारण ती जमिनीतील ओलावा आणि साठवलेल्या पाण्यावर अवलंबून असते. नोव्हेंबरच्या सुरुवातीपर्यंत सुमारे 18 लाख हेक्टरवर पेरणी झाली होती, तर गेल्या वर्षी याच काळात सुमारे 28 लाख हेक्टरवर; गव्हाची पेरणीही मागे आहे.

दर का वाढतात

अन्नपदार्थ आणि इंधनाचे दर वाढल्याने किरकोळ महागाई जुलैतील 4.5 टक्क्यांवरून ऑगस्टमध्ये 4.8 आणि सप्टेंबरमध्ये 5.5 टक्क्यांवर गेली. इक्रा या पतमानांकन संस्थेच्या अंदाजानुसार 12 नोव्हेंबरला जाहीर होणारा ऑक्टोबरचा आकडा सुमारे 6.1 टक्के असेल आणि अन्नपदार्थांची महागाई 8 टक्क्यांच्या वर जाईल. इक्राच्या मुख्य अर्थतज्ज्ञ अदिती नायर यांच्या मते अन्नमहागाई या संपूर्ण आर्थिक वर्षात 5 टक्क्यांच्या वर राहू शकते, आणि रब्बी पिकालाही फटका बसल्यास त्यानंतरही.

आरबीआयचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी ऑक्टोबरच्या पतधोरण बैठकीत एल निनो आणि कमकुवत मान्सून हे शेती, ग्रामीण खर्च आणि किमतींसाठी धोके असल्याचे म्हटले होते.

सरकार काय करत आहे

दर नियंत्रणात ठेवण्यासाठी केंद्र सरकार आपल्या साठ्यातून पीठ गिरण्यांना गहू विकत आहे, आणि व्यापाऱ्यांवरील साठा मर्यादा व निर्यातीवरील निर्बंध कायम ठेवले आहेत.

कशावर लक्ष ठेवावे

12 नोव्हेंबरला ऑक्टोबरच्या महागाईचा आकडा; डिसेंबरच्या सुरुवातीला आरबीआयचे पुढचे पतधोरण; आणि फेब्रुवारी-मार्चमधील हवामान, जेव्हा कापणीच्या अगदी आधी उष्णतेची लाट गव्हाचे दाणे आकसवू शकते, जसे 2022 मध्ये झाले होते.