विज्ञानकथा कादंबरी द एंड ऑफ एव्हरीथिंगला बुकर; 81 वर्षांचे एम. जॉन हॅरिसन विजेते

ब्रिटिश लेखक एम. जॉन हॅरिसन यांनी आपल्या द एंड ऑफ एव्हरीथिंग या कादंबरीसाठी 9 नोव्हेंबर रोजी 2026 चा बुकर पुरस्कार जिंकला. कारण न सांगितलेल्या एका आपत्तीने कोलमडलेल्या ब्रिटनची उपरोधिक कथा ही कादंबरी सांगते. बुकर जिंकणारी ही पहिली विज्ञानकथा आहे.

81 वर्षांच्या हॅरिसन यांना लंडनमधील ओल्ड बिलिंग्जगेट येथे झालेल्या सोहळ्यात 50,000 पौंडांचा पुरस्कार देण्यात आला. पुरस्काराच्या इतिहासातील ते सर्वांत ज्येष्ठ विजेते असल्याचे एपीने म्हटले आहे. 2019 मध्ये पुरस्कार मिळाला तेव्हा मार्गारेट अ‍ॅटवूड यांचे जे वय होते, त्यापेक्षा ते दोन वर्षांनी मोठे आहेत.

कादंबरी

नजीकच्या भविष्यातील इंग्लंडच्या दक्षिण किनाऱ्यावर ही कथा घडते. कधीच स्पष्ट न केलेल्या आपत्तीनंतर समाज विस्कळीत झाला असून विचित्र परग्रहवासी आले आहेत. किनाऱ्यावर वस्तू वेचणारा एक माणूस कथेचा नायक आहे. आत्याबरोबर राहणाऱ्या त्याला सतत आकार बदलणारी एक गूढ वस्तू सापडते.

भविष्याच्या चष्म्यातून पाहिलेले आजचे राजकारण, असे परीक्षक मंडळाच्या अध्यक्ष इतिहासकार मेरी बिअर्ड यांनी या कादंबरीचे वर्णन केले. आपल्याला न समजणाऱ्या संकटाला सामोरा जाणारा समाज यात दिसतो, असे त्या म्हणाल्या. कवी रेमंड अँट्रोबस आणि गायक जार्व्हिस कॉकर हेही परीक्षक होते.

का महत्त्वाचे

मोठे साहित्य पुरस्कार विज्ञानकथेला क्वचितच मिळतात. चांगली लिहिलेली विज्ञानकथाही साहित्यच आहे, असे आपण 40 ते 50 वर्षे सांगत आहोत, असे हॅरिसन पुरस्कारापूर्वी म्हणाले होते. सर्व कथासाहित्य हे साहित्यच असल्याने “लिटररी फिक्शन” हा शब्द वापरणे पुरस्काराने बंद केल्याचे बुकर प्राइज फाउंडेशनच्या मुख्य कार्यकारी गॅबी वूड यांनी सांगितले.

माजी विजेते डग्लस स्टुअर्ट, मार्लन जेम्स आणि पुलित्झर विजेत्या एलिझाबेथ स्ट्राउट यांच्यासह पाच अंतिम स्पर्धकांना हॅरिसन यांनी मागे टाकले. ही त्यांची 13 वी कादंबरी आहे.

पार्श्वभूमी

1969 मध्ये सुरू झालेला बुकर पुरस्कार ब्रिटन आणि आयर्लंडमध्ये प्रकाशित झालेल्या कोणत्याही देशातील इंग्रजी कादंबऱ्यांसाठी आहे. सलमान रश्दी आणि अरुंधती रॉय हे त्याचे विजेते आहेत. गेल्या वर्षी डेव्हिड सलाय यांच्या फ्लेश कादंबरीला तो मिळाला होता.